Je hebt je huis verkocht, de verhuiswagen is geboekt en in gedachten zit je al op een terras in Spanje. Dan valt er een blauwe envelop op de mat. Nederland wenst je een goede reis, maar hangt voor de zekerheid nog even een belastingclaim aan je koffer.
Die claim heet de conserverende aanslag. De naam klinkt vriendelijker dan hij voelt. Alsof de Belastingdienst iets netjes voor je bewaart naast een pot augurken. In werkelijkheid legt Nederland vast hoeveel belasting het mogelijk later nog van je wil ontvangen.
Dat roept emotie op. Ik begrijp dat. Emigreren voelt als een nieuwe start. Als er dan een aanslag verschijnt over geld dat je nog niet hebt ontvangen of aandelen die je helemaal niet hebt verkocht, voelt dat al snel alsof Nederland je niet echt laat gaan.
Toch is het verhaal genuanceerder. Meestal hoef je de aanslag bij vertrek niet direct te betalen. De claim wordt geparkeerd en komt alleen tot leven als je later iets doet wat volgens de Nederlandse regels niet de bedoeling is. Het lastige is alleen dat zo’n geparkeerde claim bij een ondernemer met een BV soms levenslang kan blijven staan.
Het is een voorwaardelijke claim waarmee Nederland belastingrechten veiligstelt over voordeel dat tijdens je Nederlandse jaren is opgebouwd.
Wat is een conserverende aanslag?
Wie emigreert, doet over het jaar van vertrek een migratieaangifte. Dat kan tegenwoordig online of met het bekende M-formulier. Daarin wordt niet alleen gekeken naar je gewone inkomen, maar ook naar zogenoemd te conserveren inkomen.
De Belastingdienst kan vervolgens een aparte aanslag opleggen. Op papier staat daar een belastingbedrag. Tegelijkertijd krijg je vaak uitstel van betaling. Zolang je je aan de voorwaarden houdt, blijft de aanslag als het ware slapen.
Niet je hele vermogen valt er automatisch onder
Een gewone spaarrekening of een normale effectenportefeuille leidt bij emigratie op zichzelf niet tot een conserverende aanslag. De regeling ziet vooral op fiscaal begunstigd pensioen en lijfrente, bepaalde oudere eigenwoningproducten en een aanmerkelijk belang, meestal aandelen in je eigen BV.
Vier situaties waarin de claim kan ontstaan
| Vermogensbestanddeel | Waarom Nederland een claim vastlegt | Wanneer betaling in beeld komt |
|---|---|---|
| Pensioen | De opbouw kreeg in Nederland fiscaal voordeel. | Bijvoorbeeld bij een verboden afkoop binnen de bewakingsperiode. |
| Lijfrente | Premies of stortingen waren onder voorwaarden aftrekbaar. | Bijvoorbeeld wanneer de lijfrente in strijd met de regels wordt afgekocht. |
| Aanmerkelijk belang | De waardestijging van de aandelen ontstond geheel of gedeeltelijk tijdens het Nederlandse inwonerschap. | Onder meer bij verkoop, dividend of beëindiging van de vennootschap kan gedeeltelijke of volledige invordering volgen. |
| Bepaalde eigenwoningproducten | Voor oudere kapitaalverzekeringen, spaarrekeningen of beleggingsrechten eigen woning gold fiscale begunstiging. | Als niet langer aan de voorwaarden wordt voldaan. |
Pensioen en lijfrente: meestal tien jaar opletten
Bij pensioen en lijfrente is de gedachte goed te volgen. Tijdens de opbouw gaf Nederland belastingvoordeel. De overheid wil voorkomen dat iemand direct na emigratie de hele pot afkoopt in een land waar nauwelijks belasting wordt geheven.
Daarom kan een conserverende aanslag worden opgelegd. Houd je je vervolgens tien jaar aan de Nederlandse voorwaarden, dan kun je na afloop om kwijtschelding van het resterende bedrag vragen. Die kwijtschelding moet je dus niet gedachteloos als automatisch beschouwen. Bewaar de stukken en reageer op de brief die de Belastingdienst aan het einde van het uitstel stuurt.
Koop je het pensioen of de lijfrente in die periode op een verboden manier af, dan kan het uitstel geheel of gedeeltelijk worden ingetrokken. Het bedrag dat eerst alleen op papier bestond, wordt dan ineens een echte belastingschuld.
De fout is niet dat je emigreert. Het risico ontstaat wanneer je na emigratie denkt dat de Nederlandse voorwaarden niet meer gelden.
De BV is een ander verhaal
Voor ondernemers zit hier het gevoeligste deel. Heb je minimaal vijf procent van de aandelen in een vennootschap, dan heb je doorgaans een aanmerkelijk belang. Bij emigratie doet Nederland fiscaal alsof je die aandelen vlak voor vertrek hebt verkocht tegen de waarde in het economisch verkeer.
Je hebt in werkelijkheid niets verkocht en er komt geen euro op je bankrekening binnen. Toch wordt het verschil tussen de waarde van de aandelen en de fiscale verkrijgingsprijs gezien als een fictieve vervreemdingswinst in box 2. Over die winst ontstaat de conserverende aanslag.
Stel dat ik een BV heb opgebouwd die bij emigratie veel meer waard is dan mijn oorspronkelijke verkrijgingsprijs. Nederland bevriest dan de tot dat moment opgebouwde aanmerkelijkbelangwinst. Ik hoef de belasting bij vertrek meestal niet direct te betalen, maar bij een latere verkoop, dividenduitkering of liquidatie kan een deel van het uitstel eindigen.
Voor emigraties na 15 september 2015 om 15.15 uur is de claim op het aanmerkelijk belang in beginsel onbeperkt geldig. Ja, de wetgever heeft daar echt een tijdstip tot op de minuut aan gehangen. Fiscalisten houden kennelijk ook van een dramatische cliffhanger.
Wie na dat moment vertrok, kan dus niet simpelweg tien jaar wachten tot de aanslag verdwijnt. De claim reist mee zolang zij niet wordt afgewikkeld of verminderd. Keer je later terug naar Nederland, dan kan vermindering van het nog openstaande bedrag aan de orde zijn. Ook belastingverdragen en de belasting die het woonland heft, kunnen invloed hebben op de uiteindelijke uitwerking. Dit is precies het punt waarop algemene internetuitleg ophoudt en persoonlijk advies verstandig wordt.
Waarom dividend na emigratie extra aandacht vraagt
Een veelgemaakte denkfout is dat alleen verkoop van de aandelen de aanslag activeert. Ook een dividenduitkering kan leiden tot gedeeltelijke invordering. Dat maakt plannen belangrijk.
Wie na emigratie van het dividend uit de eigen BV wil leven, moet vooraf weten welk deel in Nederland kan worden ingevorderd, welke dividendbelasting wordt ingehouden en wat het nieuwe woonland doet. Anders kunnen meerdere belastingregels tegelijk aan dezelfde uitkering trekken.
Dat betekent niet automatisch dat je dubbel belasting betaalt. Belastingverdragen en verrekeningsregels zijn juist bedoeld om dubbele heffing te voorkomen of te beperken. Maar voorkómen dat twee landen hetzelfde geld zien, is iets anders dan ervoor zorgen dat de administratie vanzelf goed gaat.
Europa of daarbuiten maakt verschil
Emigreer je naar een land binnen de EU of de Europese Economische Ruimte, dan wordt uitstel van betaling volgens de Belastingdienst automatisch verleend. Buiten de EU en EER moet je het uitstel doorgaans zelf aanvragen. De Belastingdienst kan dan om zekerheid vragen, bijvoorbeeld via een bankgarantie, pandrecht of hypotheekrecht.
Ook een latere verhuizing telt. Wie eerst naar een EU-land vertrekt en daarna doorschuift naar een land buiten de EU, kan het automatische uitstel verliezen en opnieuw een verzoek moeten doen.
Over de periode van automatisch uitstel binnen de EU of EER berekent de Belastingdienst geen invorderingsrente. Vertrek je naar een land daarbuiten, of verandert er later iets aan je uitstel, controleer dan de beschikking en laat bevestigen wat er voor jouw situatie geldt.
Is de conserverende aanslag eerlijk?
Het argument vóór
Nederland heeft pensioen, lijfrente en ondernemerschap fiscaal gefaciliteerd. Het is verdedigbaar dat de belastingclaim over het in Nederland opgebouwde voordeel niet verdampt zodra iemand de grens passeert. Zonder regeling zou vertrek vlak vóór afkoop of verkoop wel erg aantrekkelijk worden.
Het argument tegen
De aanslag wordt berekend terwijl er soms niets is verkocht en geen geld beschikbaar komt. Vooral de onbeperkte claim op een BV kan jarenlang onzekerheid, administratie en advieskosten veroorzaken. Een ondernemer is verhuisd, maar moet bij iedere grote beslissing nog over zijn schouder naar Nederland kijken.
Mijn eigen gevoel zit ertussenin. Ik vind het logisch dat eerder verleend belastingvoordeel niet met één inschrijving in Spanje verdwijnt. Tegelijkertijd hoort een belastingstelsel uitvoerbaar en voorspelbaar te blijven. Een claim die tientallen jaren openstaat en bij dividend, verkoop, een nieuwe verhuizing of bedrijfsbeëindiging opnieuw moet worden uitgeplozen, schuurt met dat uitgangspunt.
Wat mensen vooral raakt, is het gevoel dat ze worden behandeld alsof ze vluchten voor belasting, terwijl ze misschien vertrekken voor liefde, werk, familie of simpelweg wat meer zon. De conserverende aanslag maakt geen onderscheid tussen motieven. Hij kijkt naar fiscale rechten, niet naar je levensverhaal. Juridisch is dat begrijpelijk. Menselijk voelt het soms behoorlijk kil.
Wat ik vóór emigratie zou regelen
- Maak een fiscale inventarisatie. Noteer pensioen, lijfrente, oudere eigenwoningproducten en alle directe of indirecte belangen van minimaal vijf procent.
- Laat je BV waarderen. De waarde op het emigratiemoment bepaalt mede de Nederlandse claim. Een haastige waardering kan nog jaren doorwerken.
- Onderzoek het woonland én het belastingverdrag. Niet alleen Nederland bepaalt wat er later met dividend, pensioen of verkoopwinst gebeurt.
- Plan toekomstige opnames. Denk vóór vertrek na over dividend, verkoop van de onderneming, pensioenafkoop en de financiering van je leven in het buitenland.
- Controleer het uitstel. Is het automatisch verleend, moet je een verzoek doen en verlangt de Belastingdienst zekerheid?
- Bewaar de beschikking en onderliggende berekening. Over tien of twintig jaar wil je niet reconstrueren hoe een bedrag ooit tot stand kwam.
- Meld relevante handelingen. Verkoop, dividend, afkoop of een volgende verhuizing kunnen gevolgen hebben voor het uitstel.
Wie een eigen BV heeft, zou ik ruim vóór de emigratiedatum met een fiscalist laten rekenen. Niet omdat emigreren verboden terrein is, maar omdat achteraf repareren vrijwel altijd duurder en stressvoller is dan vooraf structureren.
Vertrek met een plan, niet alleen met een verhuisdoos
Breng privévermogen en BV-vermogen afzonderlijk in kaart en bepaal welke inkomsten je na emigratie nodig hebt. Op 7K lees je ook hoe beleggen in de BV werkt en kun je met de rekentool box 3 versus BV verschillende vermogensroutes vergelijken.
Lees verder over vermogen in de BVDisclaimer: dit artikel geeft algemene informatie en mijn persoonlijke visie. Emigratie, belastingverdragen en een conserverende aanslag kunnen per persoon en per land anders uitwerken. Laat je situatie vóór vertrek beoordelen door een fiscalist met ervaring in internationale belastingheffing.






